Prawo Cywilne: spadek w Unii Europejskiej.

Transgraniczne sprawy spadkowe, czyli sprawy spadkowe w których występuje jakiś element zagraniczny sprawy spadkowej zlokalizowany albo związany z więcej niż jednym państwem są coraz częstszą sytuacją spadkodawców będących obywatelami Unii Europejskiej, którzy korzystają ze swobody przepływu osób.

Celem wyjaśnienia czym dokładnie jest transgraniczna sprawa spadkowa warto posłużyć się jej przykładem, i tak transgraniczną sprawą spadkową jest sytuacja w której spadkodawca będący obywatelem Polskim, mający ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Niemczech pozostawił po sobie spadek w skład którego wchodzi nieruchomość położna we Francji.

W celu uproszczenia i ułatwienia załatwienia transgranicznych spraw spadkowych oraz umożliwienia spadkodawcą „zaplanowania” dziedziczenia po sobie uchwalono Rozporządzenie Parlamentu i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego. W celu realizacji postanowień rozporządzenia jeszcze przed datą rozpoczęcia jego obowiązywania uchwalono ustawę z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustawy regulują szeroko pojęte transgraniczne sprawy spadkowe

Zasadą rozporządzenia, które obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej z wyłączeniem – Danii, Irlandii i Wielkiej Brytanii we wszystkich transgranicznych sprawach spadkowych spadkodawców zmarłych po dniu 17 sierpnia 2015 r. jest reguła: jeden spadek – jeden sąd – jedno prawo.

 

Prawo właściwe i jurysdykcja

Zasadniczym kryterium określającym porządek prawny wedle które prowadzone są sprawy spadkowe jest ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy. W rezultacie co do zasady prawem właściwym dla danej sprawy spadkowej będzie prawo państwa w którym spadkodawca miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu.

Podobnie jak w przypadku wyboru właściwego prawa, w myśl zasady rozporządzenia – jeden spadek – jeden sąd – jedno prawo, kryterium wyboru jurysdykcji czyli sądu właściwego do rozpoznania sprawy w sprawach spadkowych jest tożsame z kryterium określającym właściwy porządek prawny.

W konsekwencji zarówno prawem właściwym dla danej sprawy spadkowej jak i sądami wyłącznie właściwymi będą sądy tego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w którym spadkodawca w chwili śmierci miał miejsce zwykłego pobytu niezależnie od obywatelstwa czy miejsca położenia majątku spadkowego w tym nieruchomości.

Poprzednio, a także do spraw spadkowych spadkodawców zmarłych przed 17 sierpnia 2015 r. sądy polskie

mają jurysdykcję w spawach spadkowych, jeżeli spełnione jest jedno z kryteriów:

  1. spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim

  2. spadkodawca miał w Polsce miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu

  3. w Polsce znajdował się majątek spadkowy lub jego znaczna część.

Ponadto sądy polskie posiadały wyłączną jurysdykcję (były jedynymi właściwymi sądami) w sprawie spadkowej która dotyczyła nieruchomości położnej w Polsce.

Spadkodawca może dokonać wyboru prawa wedle którego prowadzone będą jego sprawy spadkowe, lecz jego wybór jest bardzo ograniczony, bowiem może wybrać tylko prawo państwa którego obywatelem jest w chwili wyboru prawa lub w chwili śmierci. Aby wybór prawa był skuteczny spadkodawca musi złożyć stosowne oświadczenia w testamencie lub w formie wymaganej dla testamentu. Z oświadczenia powinno wyraźnie wynikać że spadkodawca wybiera określony porządek prawy dla spraw spadkowych po nim.

Dokonanie wyboru prawa właściwego przez spadkodawcę stanowi przesłankę sine qua non dla zawarcia umowy prolongacyjnej przez spadkobierców na podstawie której określą jurysdykcję w sprawie spadkowej. Umowa taka może jednak tylko wybierać jako prawo właściwe prawo ojczyste spadkodawcy ( prawo państwa którego obywatelem jest spadkodawca).

W rezultacie - przenosząc powyższe uwagi na grunt przykładu wskazanego na początku – aby postępowanie spadowe po zmarłym polaku mogło być prowadzone w Polsce według prawa polskiego niezbędne jest złożenie przez spadkodawcę oświadczenia o wyborze prawa ojczystego, a następnie zawarcie umowy prolongacyjnej przez spadkobiercy którzy poddadzą sprawę spadkową sądowi obywatelstwa spadkodawcy.

 

Europejskie poświadczenie spadkowe

Jest to dokument wprowadzony przepisami rozporządzenia służący do wykazania potwierdzonych w nim praw do spadku po danej osobie. Europejskie poświadczenie spadkowe ma na celu wykazanie praw spadkowych za granicą – tj. w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, niż to w którym akt ten został wydany.

Dokument ten nie zastępuje dotychczasowego sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz notarialnego poświadczenia dziedziczenia, jest trzecim aktem wykazującym prawa do spadku. Można się nim skutecznie posługiwać także na terytorium państwa w którym zostało wydane.

Europejskie poświadczenie spadkowe może być wydane tylko wówczas, jeżeli wszystkie okoliczności istotne dla wydania poświadczenia są ustalone w sposób niewątpliwy i nie są przez zainteresowanych kwestionowane.

W Polsce europejskie poświadczenie spadkowe można uzyskać w postępowaniu prowadzonym przez sąd rejonowy albo alternatywnie u notariusza. Opłata sądowa od wniosku o wydanie aktu wynosi 300 zł.

Zaufali nam m.in.:
© Tomasz Madejczyk Kancelaria prawna Bełchatów
design: iNTERCODE